سپاسگزاري

ستايش خداي را كه سرور كاينات را با كلمه مقدس “خواندن” مورد خطاب قرارداد. و طلب علم را بر پويندگان طريقتش واجب گردانيد.
بعد حمد خداوند منان، از همه كساني كه به نحوي از انحاء در تهيه رساله مزبور ياريم كردند تشكر و قدرداني مي نمايم از جمله اين عزيزان:
– جناب آقاي دكتر عباس روحاني زحمت راهنمايي رساله را بر عهده داشته
– جناب آقاي دکتر اکبر محمدي زحمت مشاوره رساله را بر عهده داشته و همواره مديونم نموده اند

فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
چکيده 1
فصل اول: کليات پژوهش 2
مقدمه 3
بيان مسئله 5
اهميت و ضرورت پژوهش 7
اهداف پژوهش 9
فرضيه‏هاي تحقيق 9
تعاريف مفهومي و عملياتي متغيرها 10
فصل دوم: پيشينه پژوهش 12
هوش 13
معنويت 14
هوش معنوي و مؤلفه هاي آن 16
مؤلفه هاي هوش معنوي در اسلام 23
رشد هوش معنوي 25
هوش معنوي و سلامت رواني 28
مقايسه هوش معنوي با هوشهاي ديگر 29
مفهوم تاب آوري 31
تاب آوري چيست؟ 32
روانشناسي انعطاف پذيري يا تاب آوري 34
تعاريف ديگر از انعطاف پذيري يا تاب آوري 35
ويژگي هاي افراد داراي تاب آوري 36
روش هاي ايجاد تاب آوري در افراد 37
ديدگاه هاي مربوط به تاب آوري 38
نقش محيط در تاب آوري 43
سلامت روان 47
تعريف سلامت روان 48
عوامل مؤثر بر سلامت روان 50
سلامت روان در مکاتب مختلف 51
نظريه هاي سلامتروان 57
بازنگري پژوهش ها 62
فصل سوم: روش شناسي پژوهش 68
مقدمه 69
جامعه آماري 69
حجم نمونه و روش نمونه گيري 69
خصوصيات آزمودني ها 70
طرح پژوهش 70
ابزار پژوهش 71
نحوه انجام پژوهش 74
روش تجزيه و تحليل اطلاعات 75
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده هاي پژوهش 76
الف) يافته هاي توصيفي 77
ب) يافته هاي استنباطي مربوط به فرضيه هاي پژوهش 79
ج) يافته هاي جانبي 81
فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري 83
بحث و نتيجه گيري 84
محدوديت هاي پژوهش 89
پيشنهادات پژوهش 90
منابع 91
پيوست ها 102
چکيده لاتين 109

فهرست جداول
عنوان شماره صفحه

جدول 2-1: مقايسه هوش معنوي و هوش متعارف 31
جدول 3-1: توزيع دانشجويان برحسب جنسيت 70
جدول 3-2: توزيع دانشجويان برحسب وضعيت تاهل 70
جدول4-1: ميانگين و انحراف معيار تاب آوري، هوش معنوي و سلامت روان دانشجويان 77
جدول4-2: ميانگين و انحراف معيار تاب آوري، هوش معنوي و سلامت روان دانشجويان دختر و پسر 78
جدول4-3: ميانگين و انحراف معيار تاب آوري، هوش معنوي و سلامت روان دانشجويان مجرد و متاهل 78
جدول 4-4: رابطه تاب آوري با سلامت روان دانشجويان 79
جدول 4-5: رابطه هوش معنوي با سلامت روان دانشجويان 80
جدول4-6: ربطه چندگانه بين تاب آوري و هوش معنوي با سلامت روان دانشجويان 80
جدول4-7: نتايج تحليل واريانس چند متغيري (مانوا) هوش معنوي، تاب آوري و سلامت روان دانشجويان دختر و پسر 81
جدول4-8: نتايج تحليل واريانس چند متغيري (مانوا) هوش معنوي، تاب آوري و سلامت روان دانشجويان متاهل و مجرد 82

چکيده
هدف از پژوهش حاضر بررسي رابطه تاب آوري و هوش معنوي با سلامت روان دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي خرم آباد بود. نمونه پژوهش شامل 225 نفر از دانشجويان بود که به صورت خوشه ايي چند مرحله اي انتخاب شدند و به ابزارهاي پژوهش که عبارت بودند از پرسشنامه تاب آوري کونور و ديويدسون (2003)، پرسشنامه هوش معنوي امرام و دراير (2007) و پرسشنامه سلامت روان 25-SCL پاسخ دادند. طرح پژوهش توصيفي از نوع همبستگي بود. براي تحليل دادهها از روشهاي آماري ضريب همبستگي ساده پيرسون و رگرسيون چند متغيره استفاده شد. نتايج نشان داد که بين تاب آوري با سلامت روان دانشجويان رابطه مثبت معناداري وجود دارد و بين هوش معنوي با سلامت روان رابطه مثبت معناداري وجود دارد. همچنين نتايج رگرسيون نشان داد بين تاب آوري و هوش معنوي با سلامت روان دانشجويان رابطه چند گانه وجود دارد و هوش معنوي بهترين پيش بيني کننده سلامت روان دانشجويان مي باشد.

کليد واژگان: تاب آوري، هوش معنوي، سلامت روان

فصل اول: کليات پژوهش

مقدمه
بدون شک کسب علم مهمترين و زير بنايي ترين فعاليت هاي انسان است که نقش بسيار اساسي در زندگي فرد و همچنين، ايجاد فرهنگ و تمدن و پيشرفت وي دارد. توانايي کسب علم از پيشرفته ترين و ضروري ترين توانمندي يا فعاليت هاي پيچيده و عالي ذهن انسان است که اساس پيشرفت علمي وي را فراهم نموده و موجب شده تا به تمدن پيشرفته اي دست يابد. شرايط محيطي و فردي در تسهيل اين مقوله نقش بسزايي دارند (شاوران و همکاران،1387).

دانشجويان از اقشار مستعد و برگزيده جامعه و سازندگان آينده کشور خويش هستند و سطح سلامت و کيفيت زندگي آنها تاثير بسزاي در يادگيري و افزايش آگاهي علمي و موفقيت تحصيلي شان خواهد داشت. دانشجويان به دليل موقعيت اجتماعي- رواني که دارند زندگي پر چالشي را تجربه مي نمايند (حلاجاني، 1389).
در دانشجويان که قشر پويا و زير بنايي علمي جامعه هستند مسئله سلامت روان1 يک مسئله مهم و جدي است و سلامت روان جنبه اي از مفهوم كلي سلامت جسمي، رواني و اجتماعي است كه عليرغم تلاش هايي كه از سوي پيشگامان سلامت رواني در جهان به منظور تأمين هر چه بيشتر سلامتي انسان ها به عمل آمده است هنوز معيار قاطعي در زمينة تعريف و مصداق كامل سلامتي رواني در افراد وجود ندارد. سلامت رواني علاوه بر بدن سالم، به محيط و شرايط زندگي سالم نياز دارد (خدا رحيمي، 1374).
سلامت روان در تحول شخصيت واحد نقش بنيادين دارد. تصور تحول موزون انسان بدون وجود سلامت روان غير ممکن است. بي شک عوامل متعددي بر سلامت روان تأثير مي گذارند که فهرست کردن همهي آنها دشوار است، چرا که وجود تفاوتهاي فردي ممکن است به تنوع در عوامل مؤثر بر سلامت روان بيانجامد. با اين حال يافتههاي حاصل از پژوهشها در زمينههاي زيست شناسي و علوم اجتماعي دانش ما را دربارهي عواملي که ممکن است سلامت روان را تحت تأثير قرار دهند وسعت بخشيدهاند (برنا و سواري،1387).
سلامت روان مفهوم چند بعدي مي باشد و با ابعاد گوناگون شناختي، اجتماعي، فرهنگي و حتي اقتصادي در تعامل است. دو متغيري که در اين پژوهش ارتباط آن ها با سلامت روان در دانشجويان بررسي مي گردد، تاب آوري2 از ابعاد روانشناختي و هوش معنوي3 از بعد معنويات است.
تاب‌آوري در اواخر قرن بيستم و اوايل قرن بيست و يکم پا به عرصه ادبيات روانشناسي تحولي نهاد و انقلابي نو در نحوه نگرش ايجاد نمود و جايگاه ويژه‌اي در حوزه‌هاي روانشناسي تحول، روانشناسي خانواده و بهداشت رواني يافته است. به ‌طوري که هر روز بر شمار پژوهش‌هاي مرتبط با اين سازه افزوده مي‌شود (حسيني،1391).
در سال هاي اخير تاب آوري يکي از متغير هاي نوين مهم در امر محيط هاي تحصيلي و شغلي محسوب مي شود که شناسايي اين سازه بينشي دگرگون و اميدوار کننده ايجاد نموده و به قابليت تطابق انسان در مواجه با بلايا يا فشارهاي جانکاه، غلبه يافتن و حتي تقويت شدن بوسيله آن اشاره مي نمايد. اين خصيصه با توانايي دروني شخص و مهارت هاي اجتماعي و تعامل با محيط حمايت مي شود، توسعه مي يابد و به عنوان يک ويژگي مثبت متبلور مي گردد (دينر4 و همکاران، 2009، به نقل از فقيهي،1391).
از طرفي نيز هوش معنوي متغير ديگري است که در اين پژوهش ارتباط آن با سلامت روان دانشجويان بررسي مي گردد. معنويت، نياز فرا رفتن از خود در زندگي روزمره و يکپارچه شدن با کسي غير از خود فرد است. اين آگاهي ممکن است منجر به تجربهاي فراتر از خود شود (کرچتون5،2008).
در برخي ديدگاه‌ها بر جنبه‌هاي عاطفي و رفتاري هوش معنوي تأکيد شده است. هوش معنوي به‌ عنوان انتخاب بين روح و نفس و هم‌ چنين، به ‌عنوان داشتن عملکرد عاقلانه و توأم با عطوفت همراه با حفظ صلح دروني و بيروني در هر شرايطي تعريف شده است. در اين‌گونه تعاريف بر جنبه‌هاي تعالي‌جويانه، درستکارانه و مهرورزانه‌ي هوش معنوي تأکيد گرديده است (مرعشي، 1390).
بنابراين بنا به آنچه گفته شد جامعه دانشجويي با توجه به اينکه زيربناي علمي و توسعه علمي کشور مي باشد پژوهش در راستاي بررسي عواملي که با سلامت روان ارتباط دارد و زمينه آن را تسهيل مي کند، مي تواند گام مهمي در فراهم آوردن جامعه علمي با صلابت باشد. لذا پژوهش در راستاي رابطه ابعاد شناختي و معنوي با سلامت روان دانشجويان مي باشد.
بيان مسئله
اصطلاح سلامت رواني، اصطلاحي است که از آن براي بيان و اظهار کردن هدف خاصي براي جامعه استفاده ميشود. هر فرهنگي براساس معيارهاي خاص خود به دنبال سلامت روان است و سلامت روان قسمتي از سلامت کلي است (عطاري و شفاعي،1392).
منظور از سلامت روان، سلامت ابعاد خاصي از انسان مثل هدفش، ذهنش، حالت و فکر مي باشد. از طرف ديگر سلامت روان روي سلامت فيزيکي هم تأثير دارد. بسياري از پژوهشهاي اخير مشخص کردند که يک سري اختلالات فيزيکي و جسمي به شرايط خاص رواني مرتبط هستند. يک فرد زماني سلامت رواني دارد که با شناخت و حفظ ويژگيهاي شناختي خود را با محيط تطبيق دهد (جوکار و سمنگان،1389).
سلامت روان را نبايد به عنوان حالت آسايش ايده آل که از طريق حذف کامل بيماري به دست مي آيد در نظر گرفت بلکه سلامتي روشي براي زندگي است که از طريق آن انسان نا کامل بتواند در مواجهه با اين دنياي نا کامل بدون اينکه متحمل درد و ناراحتي بشود به موفقيت هايي هم دست پيدا کند (جوهري نيا،1385).
در جامعه دانشجويي که پويايي و انسجام آنها مي تواند زمينه ساز پيشرفت و تعالي کشور شود عوامل متعددي بر سلامت روان دخالت دارند. دو عامل مهم که در سلامت روان جامعه دانشجويي نقش بسزايي را ايفا مي نمايند، تاب آوري دانشجويان در مواجهه با مشکلات و هوش معنوي آن ها مي باشد.
تاب آوري6 يکي از سازه هاي اصلي شخصيت است و براي فهم انگيزش، هيجان و رفتار مفهوم سازي شده است (بلاک7،2002).
تاب آوري ظرفيتي ذاتي نيست بلکه رفتار تاب آورانه اکتسابي است. در حقيقت فرايند زندگي است، فرايندي که در آن، هر کس مي تواند بر تنش ها و رويدادهاي ناگوار غلبه کند و نتيجه فرايندي تاب آفرينانه در زندگي واقعي است. اين سازه تنها پايداري در برابر آسيب ها يا شرايط تهديد کننده نيست بلکه شرکت فعال و سازنده فرد در محيط است. عدم گسترش تاب آوري مي تواند ايجاد کننده تجارب منفي باشد و علت ناسازگاري، تحمل کم و عدم تطابق با شرايط محيطي و استرس زا را باعث شود و در نهايت طيف سلامت روان را برهم زند (استيو8،2011).
يکي ديگر ابعادي که بر سلامت روان تاثير دارد هوش معنوي9 است. هوش معنوي نوعي هوش است که بوسيله آن مي توانيم مشکلات مبنا و ارزش را حل کنيم. هوشي که افراد را قادر مي سازد تا زندگي را به صورت گسترده تر و غني تر ببينند و مسير فعاليت هايشان را تشخيص دهند و باعث مي گردد که مسير زندگي پر معناتر شود(مارشال10،2000، به نقل از سعيدي،1391).
از عوامل ديگر مؤثر بر کاهش مشکلات زندگي، معنويت و گرايش هاي معنوي است. معنويت، به ‌عنوان يک هوش، بيانگر مجموعه‌اي از توانايي‌ها و ظرفيت‌ها و منابع معنوي است که کاربرد آن موجب افزايش انطباق‌پذيري و در نتيجه ارتقاي سلامت روان افراد مي‌شود (کينگ11، 2008، به نقل از موسوي و

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید