سپاس بيکران پروردگار يکتا را که هستيمان بخشيد و به طريق علم و دانش رهنمونمان شد و به همنشيني رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشهچيني از علم و معرفت را روزيمان ساخت.
بر خود لازم ميدانم صميمانهترين سپاسهايم را نثار مقدم استادان و دوستان ارجمندي کنم که پيوسته از علم و لطف و محبت بيدريغشان بهرهمند بودهام.
از استاد انديشمند، جناب آقاي دکتر عليرضا نقينژاد که با بزرگواري خويش همواره مهربانانه پذيراي اينجانب بوده و از راهنماييهاي ارزنده خويش دريغ نفرمودهاند، از صميم قلب ممنون و سپاسگزارم.
از زحمات جناب آقاي دکتر حبيب زارع براي همکاري و همياريشان، صميمانه قدرداني ميکنم.
همچنين از زحمات ارزشمند سرکار خانم مهندس طيبه اميني و کارکنان محترم باغ گياهشناسي نوشهر، کمال تشکر را دارم.
از کمکهاي بيدريغ جناب آقاي عبدالرحمن دهقاني و جناب آقاي حميد قليزاده که در انجام امور ميداني اينجانب را ياري فرمودند، بينهايت تشکر ميکنم.
از زحمات مسئولين محترم در اداره منابع طبيعي شهرستان نور و نيز مسئولين محترم کتابخانه دانشگاه تربيت مدرس نور کمال تشکر را دارم.
سپاس ميگزارم مساعدتهاي دوستان ارزشمندم خانمها حليمه مرادي، سوده سيادتي و زينب کاظمي را که در برخي موانع ياريگر اينجانب بودند.
در پايان، نهايت سپاس خود را از پدر و مادر فداکارم، خواهر و برادر ارجمندم، همسر مهربانم و خانواده محترمشان، ابراز داشته و قدرداني مينمايم.

تقديم به:
همه کساني که لحظهاي بعد انساني و وجداني خود را فراموش نميکنند و بر آستان گران سنگ انسانيت سر فرود ميآورند و انسان را با همه تفاوتهايش ارج مينهند.
تقديم به:
آموزگاران و اساتيدي که برايم زندگي، بودن و انسان بودن را معنا کردند.
و
تقديم به مهربان فرشتگاني که:
لحظات ناب باور بودن، لذت و غرور دانستن، جسارت خواستن، عظمت رسيدن و تمام تجربههاي يکتا و زيباي زندگيم، مديون حضور سبز آنهاست …
تقديم به خانواده عزيزم.

چکيده
جنگلهاي شمال ايران ميراثي بهجا مانده از دوران سوم زمين شناسي است که به علت تخريب و تداخلات شديد، امروزه قسمت عظيمي از مناطق پست آن نابود شده و تنها لکههايي از اين جنگلها باقي مانده است. اين لکههاي باقيمانده بهويژه در قسمتهاي کم ارتفاع و پست جنگلي در جنوب درياي خزر داراي اهميت فوق العاده بوده و از ارزش بالاي حفاظتي و مديريتي برخوردار است. نور و سيسنگان دو تکهي بزرگ از اين جنگلهاي پست هستند که مورد تحقيق فلوريستيکي و جامعهشناسي قرار گرفتند. گونههاي گياهي جمعآوري شده از اين مناطق نشاندهندهي وجود 225 گونهي گياهي متعلق به 178 جنس و 76 تيرهي گياهي است. Poaceae با 28 گونه، Asteraceae با 18 گونه و Rosaceae با 9 گونه، به ترتيب بيشترين غناي گونهاي را نشان ميدهند. جنسهاي داراي بيشترين تعداد گونه به ترتيب Carex (با 6 گونه)، Veronica (با 5 گونه) و Euphorbia و Solanum (هر کدام با 4 گونه) ميباشند. به لحاظ طيف شکل زيستي، تروفيتها با 2/30%، اشکالزيستي غالب را تشکيل ميدهند و به دنبال آن، ژئوفيتها (1/27%) و هميکريپتوفيتها (9/20%) قرار دارند. فلور اين مناطق، عمدتاً از عناصر چندناحيهاي با 60 تاکسون (3/27%) و سپس عناصر اروپا-سيبري/ايرانو-توراني/مديترانهاي با 43 تاکسون (5/19%) تشکيل شده است. بر اساس شاخص تشابه سورنسن، برخي شباهتهاي فلوريستيکي بين دو جنگل وجود دارد. با جمعآوري دادههاي جامعهشناسي از 55 قطعه نمونه و آناليز دادهها با استفاده از تکنيکهاي TWINSPAN وDCA در نرمافزار JUICE، چهار واحد پوششي در اين دو منطقه تشخيص داده شد که عبارتند از: Celtis australis-Buxus hyrcana، Fraxinus excelsior subsp. coriariifolia-Cardamine tenera، Populus caspica-Alnus subcordata و Parrotia persica-Carpinus betulus. جنگلهاي پست نور و سيسنگان، بهعلت فشار فعاليتهاي انساني و چراي دام، در معرض خطر حذف گونههاي گياهي و يا تغيير جوامع طبيعي ميباشند.
کلمات کليدي:
فلور، جامعه شناسي گياهي، جنگل پست هيرکاني، شکل زيستي، سيسنگان، نور.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه 1
فصل اول- مروري بر منابع علمي
1-1- تعريف جامعه شناسي گياهي و مروري بر تحقيقات جامعه شناسي در جهان 4
1-2- مروري بر بررسيهاي فلوريستيکي و جامعهشناسي پوششگياهي در جنگلهاي هيرکاني 6
1-2-1- مروري بر مطالعات انجام گرفته در جنگلهاي نور و سيسنگان 13
1-3- اهداف مطالعه 13
فصل دوم- مواد و روشها
2-1- ويژگيهاي مناطق مورد مطالعه 15
2-1-1- موقعيت پارک جنگلي نور 15
2-1-1-1- هيدرولوژي منطقه 16
2-1-1-2- وضعيت زمينشناسي و خاک جنگل نور 16
2-1-2- موقعيت پارک جنگلي سيسنگان 17
2-1-2-1- وضعيت زمين شناسي جنگل سيسنگان 18
2-1-2-2- وضعيت خاک جنگل سيسنگان 19
2-2- وضعيت اقليمي جنگلهاي نور و سيسنگان 19
2-3- روش تحقيق 20
2-3-1- شناسايي گونههاي گياهي 22
2-3-2- نگهداري نمونهها 22
2-3-3- تعيين اشکال زيستي گونهها 23
2-3-4- تعيين پراکنش جغرافيايي گونهها 24
2-4- شباهت فلوريستيکي جنگلهاي نور و سيسنگان 25
2-5- تجزيه و تحليل دادههاي جامعهشناسي 26
فصل سوم- نتايج
3-1- نتايج فلوريستيکي در مناطق مورد مطالعه 28
3-2- اشکال زيستي 47
3-3- پراکنش جغرافيايي 48
3-4- نتايج حاصل از فرمول سورنسون 50
3-5- نتايج جامعه شناسي 50
فصل چهارم-بحث
4-1- فلور و تنوع زيستي 75
4-2- بررسي اشکال زيستي 78
4-3- بررسي پراکنش جغرافيايي 79
4-4- بحث بر روي جوامع گياهي موجود در مناطق مورد بررسي 81
4-4-1- Celtis australis-Buxus hyrcana 81
4-4-2- Fraxinus excelsior subsp. coriariifolia-Cardamine tenera 82
4-4-3- Populus caspica-Alnus subcordata 83
4-4-4- Parrotia persica-Carpinus betulus 84
4-5- مروري بر سين تاکسونهاي معرفي شده در مناطق پست هيرکاني 85
4-6- پيشنهادات 87
پيوستها 90
منابع و مراجع 111-95

فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 2-1- موقعيت جغرافيايي جنگل نور و سيسنگان در زمينهاي پست اطراف درياي خزر 18
شکل 2-2- نمودار آمبروترميک شهرستان نوشهر 20
شکل 3-1- مهمترين تيرهها به لحاظ تعداد جنس 45
شکل 3-2- مهمترين تيرهها به لحاظ تعداد گونه 46
شکل 3-3- جنسهاي داراي بيشترين تعداد گونه 47
شکل 3-4- طيف شکل زيستي گياهان جمع آوري شده در دو جنگل نور و سيسنگان 48
شکل 3-5- کوروتيپهاي غالب گياهان در جنگلهاي نور و سيسنگان 49
شکل 3-6- Celtis australis-Buxus hyrcana 52
شکل 3-7- درخت شمشاد (Buxus hyrcana Pojark.) 53
شکل 3-8- گياه داغداغان (Celtis australis L.) 53
شکل 3-9- درخت زبانگنجشک (Fraxinus excelsior L. subsp. coriariifolia (Scheele) A.E. Murray) 54
شکل 3-10- Cardamine tenera S.G.Gmel. ex C.A.Mey. 55
شکل 3-11- Populus caspica-Alnus subcordata 56
شکل 3-12- درخت سفيدپلت (Populus caspica Bornm.) 57
شکل 3-13- توسکاي ييلاقي (Alnus subcordata C.A.Mey.) 58
شکل 3-14- Parrotia persica-Carpinus betulus 59
شکل 3-15- درخت آهن (Parrotia persica (DC.) C.A.Mey.) 59
شکل 3-16- درخت ممرز (Carpinus betulus L.) 60
شکل 3-17- نمايش پخش قطعات نمونه در آناليز رستهبندي DCA 74
شکل 4-1- تراکم بالاي درختان و درختچههاي شمشاد در جنگل سيسنگان 77
شکل 4-2- آتش زدن درختان در جنگل نور 88
شکل 4-3- قطع درختان در جنگل نور 88
شکل 4-4- چراي دام در عرصهي جنگل نور 89

فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول 3-1- ليست گونههاي گياهي مناطق مورد مطالعه 29
جدول 3-2- تعداد تيرهها، جنسها و گونهها در گروههاي گياهي 42
جدول 3-3- تعداد جنسها و گونهها در هر تيره 43
جدول 3-4- جدول قطعات نمونه از جنگلهاي نور و سيسنگان 61
جدول 3-5- جدول سينوپتيک 68

ليست علايم و اختصارات
فهرست بين المللي اسامي گياهان (International Plant Names Index) IPNI
گروه فيلوژني نهاندانگان (Angiosperm Phylogeny Group) APG
چندناحيهاي (Pluri-regional) PL
نيمه جهان وطني (Sub-Cosmopolitan) SCOS
جهان وطني (Cosmopolitan) COS
اروپا-سيبري (Euro-Siberian) ES
ايرانو-توراني (Irano-Turanian) IT
مديترانهاي (Mediterranean) M
اندميک (Endemic) Endem, En
رستهبندي غيرمحدودشده (Detrended Correspondence Analysis) DCA
کاموفيت (Chamaephyte) Ch
ژئوفيت پيازدار (Bulbose Geophyte) GB
ژئوفيت بنهدار (Corm Geophyte) GC
ژئوفيت ريزومدار (Rhizomatose Geophyte) GR
ژئوفيت استولوندار (Stoloniferous Geophyte) GS
ژئوفيت غدهدار (Tuber Geophyte) GT
هميکريپتوفيت (Hemicryptophyte) Hem
هلوفيت (Helophyte) Hel
هيدروفيت (Hydrophyte) Hyd
فانروفيت (Phanerophyte) Ph
تروفيت (Therophyte) Th
کائوکازين (Caucasian) Cau
اکسينو-هيرکاني (Euxino-Hyrcanian) Euxino-Hyr
هيرکاني (Hyrcanian) Hyr
ساحارا-سيندي (Saharo-Sindian) SS
شمال (North) N
جنوب (South) S
شرق (East) E
غرب (West) W
افغانستان (Afghanistan) Afgh
آذربايجان (Azerbaijan) Azer
هيماليا (Himalaya) Him
خراسان (Khorasan) Khor
کوهها (Mountains) Mts
پاکستان (Pakistan) Pak
معتدله (Temperate) Temp
ترانس کائوکاسوس (Transcaucasus) Transcau
ترکمنستان (Turkmenistan) Turco
داخل جنگل نور (Inside of Noor forest) NI
حاشيه جنگل نور (Margin of Noor forest) NM
داخل جنگل سيسنگان (Inside of Sisangan forest) SI
حاشيه جنگل سيسنگان (Margin of Sisangan forest) SM
آناليز دوطرفهي گونههاي شاخص (Two Way Indicator Species Analysis) TWINSPAN
جامعه (association) asso.

مقدمه
گياهان نقش پايهاي در شکلگيري اکوسيستمهاي طبيعي دارند. از اينرو شناخت دقيق گونههاي گياهي و اطلاع از تنوع زيستي گياهي و جوامع گياهي ما را براي مديريت منابع طبيعي كشور ياري خواهد داد.
جنگلهاي شمال ايران که به جنگلهاي هيرکاني يا خزري معروفاند، با طول تقريبي 800 کيلومتر، عرض 110 کيلومتر و مساحت کلي 84/1 ميليون هکتار، از منطقهي تالش در جمهوري آذربايجان در غرب تا پارک ملي گلستان در شرق کشيده شده و پوشش سبزي را در شيبهاي شمالي کوههاي البرز ايجاد ميکند [1، 2]. اين جنگلها از سواحل جلگهاي تا ارتفاع 2700 متر در شيبهاي شمالي البرز گسترش يافتهاند و به اقليم واحد با بارندگي ساليانه (از 600 تا 2000 ميلي متر) وابستهاند و بهنظر ميرسد که با ساختار جنگلهاي اروپا-سيبري بسيار سازگار باشند [3، 4].
اين ناحيهي رويشي يکي از اکوسيستمهاي متنوع و جالب از اقليمهاي حياتي معتدلهي نيمکرهي شمالي است. شرايط طبيعي و جغرافيايي اين ناحيه، از جمله برخورداري از بارشهاي فراوان و منظم و حرارت مناسب، نزديکي به دريا، وجود کوهها، دامنههاي پرشيب و کمشيب و اختلاف ارتفاع شديد در فواصل کوتاه، منجر به توسعه و آشيانگزيني اکولوژيک بسياري از عناصر گياهي در آن شده است که اجتماعات گياهي مختلفي را تشکيل ميدهد. در اين خصوص تنها بخش کوچکي از ويژگيهاي زيستي رويشگاهها، جوامع گياهي و در نتيجه ترکيب فلوريستيکي هريک از آنها مطالعه شده و هنوز هم حضور تعدادي از گونهها در اجتماعات جنگلي و محدودهي انتشار جغرافيايي آنها ناشناخته مانده است [5].
در بين سه زون ارتفاعي تعريف شده از جنگلهاي هيرکاني (پست، کوهپايهاي و کوهستاني) [6، 4، 7، 8، 9]،

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید