اميدواري در تجارب باليني مي شود و به هر حال مزيت عمده آن اين است که خواهيم دانست که بسياري از بچه ها به سرنوشت گردن نمي نهند و تسليم نمي شوند (آدلمن90،2005).
تاب آوري پنج خصوصيت مهم دارد که در زير ذکر شده اند:
1- تاب آوري يک روند پويا و ديناميک است نه يک وضعيت ثابت؛
2- تاب آوري موقعيتي است.يعني يک رفتار سازگارانه در يک موقعيت ممکن است در موقعيت ديگر ناسازگار باشد؛
3- تاب آوري محصول تعامل ويژگي هاي شخصيتي ذاتي با فاکتورهاي محيطي است؛
4- تاب آوري در موقعيت هايي که چندين ريسک وجود دارد پيچيده تر است؛
5- تاب آوري مي تواند آموختني باشد(آريايي،1389).
روانشناسي انعطاف پذيري يا تاب آوري
محققين روان شناس مدتي طولاني است که دريافته اند، عوامل فشارزاي عمده ي زندگي مي توانند منجر به تضعيف سلامت رواني و عملکرد اجتماعي فرد شده و آسيب هاي روان شناختي در وي ايجاد کند.اين وضعيت به خوبي شناخته نشده است که چگونه بيشتر مردم تروما و رويدادهاي مصيبت بار زندگي را تجربه مي کنند بدون اينکه سلامت رواني شان تضعيف شود و دچار بيماري هاي رواني شوند و در بعضي شرايط نيز به نظر مي رسد،افراد با وجود تجارب سختشان پيشرفت نيز داشته اند. چنين افرادي، کساني هستند که داراي ويژگي هاي روان شناختي انعطاف پذيري کنشي هستند، چرا که توانسته اند خود را با عوامل فشارزاي زندگي شان با وجود آن شرايط سخت وفق دهند. انعطاف پذيري خود به انعطاف پذير بودن ما در تعديل کردن، تنظيم کردن، با تغيير دادن سطح کنترل خود براي روبرو شدن با تغييرات در محيط ما اشاره دارد. افرادي که از خود انعطاف پذيري برخوردارند به افراد “خشک” معروف هستند، يعني آنها قادر نيستند سطح کنترل خود را براي برخورد کردن با چالش ها يا شرايط زندگي دشوار تغيير دهند. آنهايي که خود انعطاف پذيري دارند، آدم هايي انعطاف پذير و سازگار بوده و مي توانند ميزان کنترل خود را در صورتي که شرايط ايجاب کند، زياد يا کم کنند. پژوهشگران اظهار داشتند که زندگي دشوار، بدبياريها و ناکامي ها يا تجربيات ناگوار ديگر، انعطاف پذيري خود را کاهش مي دهند. کودکاني که لحاظ انعطاف پذيري خود نمره ي بالايي مي گيرند در مقايسه با کودکاني که از اين نظر نمره ي پاييني کسب مي کنند، توسط معلمان به صورت انفرادي که بهتر مي توانند با استرس مقابله کنند، اضطراب کمتري داشته و نياز کمتري به اطمينان خاطر دارند، ارزيابي مي شوند. انعطاف پذيري خود بالا با هوش عمومي، نمرات خوب در مدرسه، محبوبيت تر و همسالان نيز همبستگي مثبت داشته است. کنترل خود پايين در پسرها و دخترها و انعطاف پذيري خود پايين در دخترها با سوءمصرف دارو در نوجواني رابطه ي مثبت داشته است. بنابراين جنبه هاي مهمي از شخصيت و رفتار را مي توان با کنترل خود و انعطاف پذيري خود مرتبط دانست. به عبارت ديگر “انعطاف پذيري خود” همان ميزان تاب آوري افراد مي باشد (واف و همکارانش،2008).
تعاريف ديگر از انعطاف پذيري يا تاب آوري
انعطاف پذيري کنشي عبارت است از فرآيند سازگاري مناسب فرد در رويارويي با مصائب و ضربه اي روحي و رواني با هر منبعي که بطور معناداري از نظر رواني فشارزا باشد (از قبيل مشکلات خانوادگي و روبط مشکلات جدي در سلامت فرد و يا فشارهاي محيط کاري و يا فشارهاي مالي). تحقيقات نشان داده که ويژگي تاب آوري يک ويژگي عادي و معمولي است نه ويژگي خارق العاده و غير عادي و افراد معمولاً اين ويژگي را در خود نشان مي دهند و وجود اين ويژگي به معناي آن نيست که فرد تجربه هاي مشکل و فشارآوري را تجربه کرده است.تاب آوري صفتي نيست که بگوئيم افراد يا اين صفت را دارا هستند و يا فاقد اين ويژگي هستند.بلکه انعطاف پذيري کنشي شامل رفتارها،افکار و فعاليت هايي است که هر فرد مي تواند آنها را بياموزد و پرورش دهد (سفاي91،2008).
تاب آوري به عنوان توانايي بازگشت به حالت اوليه بعد از دشواري با آن عوامل و فرآيندهايي که مسير مخاطره به رفتار مشکل آسيب شناسي را قطع مي کند و بدان وسيله حتي در شرايط چالش برانگيز و تهديدکننده به پيامدهاي سازگارانه منجر مي شود، توصيف مي کنند. گارمزي92 (1983) عوامل حمايتي را که منجر به تاب آوري مي شوند اين گونه معرفي مي کند:
الف)عوامل کودکي، مانند خلق و خوي مثبت و توانش اجتماعي.
ب)عوامل خانوادگي شامل والدين حمايت کننده و تعيين قواعد به صورت همسان.
ج)عوامل اجتماعي، مانند روابط مثبت با افراد بزرگسال مهم، محيط مدرسه حمايت کننده (رحيميان بوگر و اضغر نژاد،1387).
ويژگي هاي افراد داراي تاب آوري
1- احساس اعتماد به نفس و کارامدي که اجازه مي دهد با موفقيت چالش هاي زندگي را پشت سر بگذرند.
2 – موضع گيري فعال در قبال يک مشکل با مانع، توانايي نگاه به يک مشکل به عنوان مسئله اي که مي توانند آن را کندوکاو کنند، تغيير دهند، تحمل کنند يا دوباره به طريق ديگر حل کنند. ايستادگي منطقي در مقابل مشکلات و چالش ها با توانايي اينکه به چه موقع بگويند و ظرفيت رشد مهارت ها براي تحمل مشکلات.
3 – بعضي محققين معتقدند انعطاف پذيري از طريق افزايش سطوح عواطف مثبت مي تواند باعث تقويت عزت نفس شده و مقابله موفق با تجارب منفي را موجب مي شود. لذا تاب آوري يا انعطاف پذيري کنشي از طريق تقويت عزت نفس به عنوان مکانيسم واسطه اي به انطباق مثبت منتهي مي شود.
4 – افراد داراي تاب آوري بالا داراي صفاتي از قبيل ، سر سختي، مقابله سرکوب گرايانه و داشتن خلق و خو و احساسات مثبت سبب کسب ويژگي انعطلف پذيري کنشي هستند (بشارت و همکاران،1387).
روش هاي ايجاد تاب آوري در افراد
1- ايجاد روابط: داشتن روابط خوب با اعضاء نزديک فاميل، دوستان يا سايرين مهم است. دريافت کمک و حمايت از کساني که به شما علاقمندند و به سخنان شما گوش مي دهند، انعطاف پذيري کنشي را تقويت مي کند.
2- حرکت کردن به سوي هدف ها: پروراندن بعضي اهداف واقعي در عوض تمرکز کردن بر تکاليفي که به نظر غير قابل دسترس هستند. از خود پرسيدن “امروز چه کاري را مي توانم انجام دهم که به حرکت کردن من در مسيري که مي خواهم طي کنم کمک کند.”
3- به فرصت ها به عنوان موقعيتي براي يافتن خود نگاه کنيد: حيلي از افراد در حاليکه رويدادهاي ناگوار و شرايط سخت را تجربه کرده اند گزارش هايي از اين قبيل را در مورد خود ارائه مي دهند. روابط بهتر در حاليکه احساس مي کنند در معرض خطر و حمله هستند. دارا بودن احساس خود ارزشمندي فزاينده و معنويت رشد يافته.
4- رويدادها را در منظرتان(در جلوي چشمتان)نگاه داريد: حتي زمانيکه با رويدادهاي بسيار دردناک روبه رو مي شويد سعي کنيد موقعيت فشارآور را با مفهومي وسيعتر مورد توجه قرار دهيد.
5- ديدگاه مثبتي را در مورد خود پرورش دهيد: پرورش اين اعتقاد که توانايي حل اين مشکلات را دارا هستيد و همچنين اطمينان به عزيزتان به ايجاد تاب آوري کمک مي کند.
6- چشم انداز اميدوارانه اي را براي خود حفظ کنيد: يک چشم انداز خوش بينانه شما را قادر مي سازد تا انتظار وقايع خوب را در زندگي داشته باشيد و به جاي آنکه نگران آنچه که از آن مي ترسيد باشيد، سعي کنيد آنچه را که دوست داريد و مي خواهيد تصور کنيد.
7- به خودتان توجه کنيد: توجه تان را به نيازها و احساسات معطوف کنيد و خود را به فعاليت هايي که از آنها لذت مي بريد و در آنها احساس آرامش مي کنيد مشغول کنيد.
8- پذيرش اينکه تغيير، بخشي از زندگي است : پذيرفتن رويدادهايي که نمي توان آنها را تغيير داد مي تواند به شما کمک کند تا بر رويدادهايي که قابل تغيير هستند تمرکز کنيد (ايران نژاد،1389).
ديدگاه هاي مربوط به تاب آوري
ديدگاه فردريکسون و توگد93
فردريکسون و توگد (2004) معتقدند افراد داراي ويژگي تاب آوري براي مقابله با رويدادهاي منفي، ممکن است بازگشت مؤثري به شرايط و موقعيت هاي قبلي نيز داشته باشد (که به آنها در حل چالش هاي فعلي کمک مي کند) در حاليکه افراد فاقد اين ويژگي، گويا در چاهي گرفتار مي شوند و ظاهراً توان رهايي ار شکست ها يا گرايش هاي منفي شان را ندارند، پس وجود توانايي براي حرکت کردن با وجود عوامل فشارزاي منفي نشان دهنده شانس افراد نيست بلکه مفهوم شناخته شده ي تاب آوري را خاطر نشان مي سازد. ريشه انعطاف پذيري يا تاب آوري از علم فيزيک گرفته شده است و به معني جهيدن رو به عقب است. در واقع افراد داراي اين ويژگي با بازگشت رو به عقب، توانايي زنده ماندن و حتي غلبه بر ناملايمات را دارا هستند. تاب آوري مي تواند باعث شود که فرد پيروزمندانه از رويدادهاي ناگوار بگذرد و علي رغم قرار گرفتن در معرض تنش هاي شديد شايستگي اجتماعي و تحصيلي او ارتقاء يابد. انعطاف پذيري يا تاب آوري نوعي ويژگي است که از فردي به فرد ديگر متفاوت است و مي تواند به مرور زمان رشد کند يا کاستي يابد پژوهشگران در مطالعه هاي خود دريافته اند بسياري از انسانها که در معرض آسيب قرار گرفته اند مي توانند به سلامت از آن بگذرند و حتي به رشدي بيش از پيش دست يابند. به همين دليل آنها به اين فکر افتادند که اگر بتوان ويژگي تاب آوري را در افراد شناخت، مي توان از اين ويژگي در آموزش ديگران به ويژه در زمان کودکي و نوجواني استفاده کرد. اين تحقيقات نشان داده است که ميزان عوامل خطر و عوامل محافظ نقش بسيار مهمي در سوق دادن افراد به سمت تاب آوري يا آسيب رواني اجتماعي دارد. عوامل خطر شرايط و وضعيت هايي هستند که احتمال آسيب رواني- اجتماعي را در شخص افزايش مي دهند، مثل فقر، شکست تحصيلي. ولي عوامل محافظ شرايط و وضعيت هايي هستند که احتمال آسيب رواني – اجتماعي را در شخص کاهش مي دهند، مثل داشتن اعتماد به نفس، شرايط مهربانانه. در خانواده. تاب آوري يکي از عوامل محافظت است که همرام با ساير عوامل محافظ نقش مهمي در موفقيت افراد و جان بدر بردن از شرايط ناگوار دارد. تحقيقات نشان داده است، بسياري از کودکان و نوجوانان که در محيط هاي پر خطر رشد کرده اند بدليل اينکه در زندگي آنها عامل يا عوامل محافظت وجود داشته است توانسته اند اين مشکلات را پشت سر گذاشته از زندگي سالمي برخوردار شوند و به عنوان افراد داراي ويژگي تاب آوري از آنها ياد شود. تاب آوري مي تواند باعث شود که فرد پيروزمندانه از رويدادهاي ناگوار بگذرد و عليرغم قرار گرفتن در معرض تنش هاي شديد، شايستگي اجتماعي، تحصيلي و شغلي او ارتقاء يابد (خزائلي پارسا،1388).

ديدگاه ماتسن 94
به باور ماستن (2001) هنگامي که فاجعه از سر بگذرد و نيازهاي اوليه ي انساني تأمين گردد، آنگاه تاب آوري ظاهر مي شود و در نتيجه آن اثرات ناگوار اصلاح يا تعديل مي شوند و يا حتي ناپديد مي گردند. بطور کل مؤلفه هاي تاب آوري را شامل شايستگي، استحکام شخصي، تحمل عواطف منفي، مهارت گري (توانايي فرد در مهار و مديريت شرايط)و معنويت مي دانند (رحيميان بوگر و اضغر نژاد،1387).
ديدگاه روانشناسي مثبت گرا
رويکرد روانشناسي مثبت‌گرا، با توجه به استعدادها و توانمندي‌هاي انسان (به ‌جاي پرداختن به نابهنجاري‌ها و اختلال‌ها)، در سال‌هاي اخير مورد توجه روانشناسان قرار گرفته است. اين رويکرد، هدف نهايي خود را شناسايي سازه‌ها و شيوه‌هايي مي‌داند که بهزيستي و شادکامي انسان را به‌دنبال دارند. از اين رو عواملي که سبب سازگاري هر چه بيشتر آدمي با نيازها و تهديدهاي زندگي گردند، بنيادي‌ترين سازه‌هاي مورد پژوهش اين رويکرد مي‌باشند. در اين ميان، تاب‌آوري جايگاه ويژه‌اي در حوزه‌هاي روانشناسي تحول، روانشناسي خانواده و بهداشت رواني يافته

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید