Fraxinus excelsior subsp. coriariifolia-Cardamine tenera
Fraxinus excelsior ssp. Coriariifolia، يکي از گونههاي شاخص مهم اين گروه است که در جوامعي نظير Fraxino-Aceretum insignae، Fraxino-Buxetum hyrcanae، Fraxino-Alnetum glutinosae، Fraxino-Tilietum begonifoliae، Fraxino-Carpinetum betulae، Fraxino-Quercetum castaneifoliae، Fraxino-Quercetum atropatanae [148]، به عنوان گونهي غالب و شاخص ظاهر ميشود. گونهي شاخص و مهم ديگر اين گروه، Cardamine tenera است. از ديگر گونههاي شاخص اين گروه Pterocarya fraxinifolia و Alnus glutinosa ميباشد. Pterocarya fraxinifolia، از جمله عناصر اکسينو-هيرکاني است که از دوران سوم زمين شناسي باقي مانده و تا ارتفاع 1200 متري بالاي سطح دريا نيز ديده شده است [150، 6]. Alnus glutinosa نيز درختي است رطوبتپسند که در خاکهاي مرطوب رويش داشته و ممکن است تا ارتفاع 1000 متري نيز رويش داشته باشد [51، 6]. برخي از جوامع جنگلهاي هيرکاني که در آنها Alnus glutinosa گونهي شاخص و غالب در نظر گرفته شده است عبارتند از: Alnetum glutinosae [39]، Pterocaryo-Alnetum glutinosae [47]، Fraxino-Alnetum glutinosae [148]، Galio elongatae-Alnetum barbatae، Carici acutiformis-Alnetum barbatae، Ulmo minoris-Alnetum barbatae، Populo caspicae-Alnetum barbatae، Pterido dentatae-Alnetim barbatae [8]. اين واحد پوششي از نظر ويژگيهاي فلوريستيک و رويشگاهي تا حدودي نزديک به جامعهي Pterocaryo-Alnetum glutinosae در جنگلهاي پست خزري ميباشد [47]. راستين [47]، جامعهي Pterocaryo-Alnetum glutinosae را به سه تيپ (تيپ Acer-Alnus، تيپ Alnus-Ulmus و تيپ Alnus-Pterocarya) تقسيم ميکند. در صورت پذيرفتن چنين تقسيمبندي، اين واحد پوششي با تيپ Alnus-Pterocarya مشابهت نشان ميدهد. از طرفي وجود درخت زبانگنجشک (Fraxinus excelsior ssp. coriariifolia) در اين واحد، سبب نزديکي بيشتر اين گروه با جامعهي معرفي شدهي Fraxino-Alnetum glutinosae ميشود.

(4-4-3) Populus caspica-Alnus subcordata
اين گروه تا حدودي مشابه جامعهي Alneto-Populetum [151] در ارتفاعات ميباشد که در آن گونههايي نظير Populus caspica و Alnus subcordata غالب و شاخص ميباشند. Populus caspica، از جمله گونههاي در معرض انقراض [152] به جا مانده از دوران سوم زمينشناسي است [153]. Alnus subcordata از جمله گونههاي مهم جنگلهاي شمال ايران است [154]. اين گونه در جوامعي نظيرPterocaryo-Alnetum subcordatae [39، 32]، Diospyro-Alnetum subcordatae [39، 31]، Ulmo-Alnetum subcordatae [39]، Alnetum subcordatae [39، 51]، Alno-Buxetum [32، 31]، Alno-Carpinetum [78] Cariceto-Alnetum subcordatae [31]، به صورت غالب و شاخص ديده ميشود. از جمله گونههاي ديگر در اين گروه Ulmus minor و Diospyrus lotus ميباشند. Diospyros lotus در جامعهي Diospyro-Alnetum [39، 31] به عنوان گونهي شاخص ديده ميشود. وجود گونههاي Diospyrus lotus و Alnus subcordata اتصال سين تاکسونومي اين واحد پوششي را با اتحاديهي Alnion subcordatae برقرار ميکند.

(4-4-4) Parrotia persica-Carpinus betulus
Parrotia persica، عمدتاً در مناطق کوهپايهاي و جلگهاي رشد ميکند و شرايط مناسب براي رشد آن 250-400 متر است. اين گونه در بخش وسيعي از منطقهي هيرکاني از نواحي پست تا ارتفاعات (تا 1400 متر) کشيده شده است و جوامعي نظير Parrotio-Carpinetum [33، 39، 30، 46] را تشکيل ميدهد. Carpinus betulus، در اقليمهاي گرم، رشد مناسبي داشته و تا ارتفاع 1000 متري بالاي سطح دريا ديده ميشود [155]. گونهي مزبور در جوامعي نظير Fraxino-Carpinetum betulae [148]، Fageto-Carpinetum، Ilico-Carpinetum، Querco-Carpinetum [30، 31]، Parrotio-Carpinetum [39، 31، 46، 33]، Castaneo-Carpinetum [39] به عنوان گونهي اصلي و شاخص ظاهر ميشود. با وجود اينکه Parrotia persica و Carpinus betulus بيشتر به نواحي کوهستاني و کوهپايهاي محدود شده و تشکيلدهندهي سين تاکسونهاي Zelkovo-Parrotietea [6] و Parrotio-Carpinion [30] ميباشند، اما به علت قطع شديد درختان جنگل در نواحي جلگهاي و پست، ميتوانند به جوامع جلگهاي نفوذ کنند [8].

(4-5) مروري بر سينتاکسونهاي معرفي شده در مناطق پست هيرکاني
زوهري [6] جنگلهاي هيرکاني را به سه ردهي جامعهشناسي Alnetea hyrcanicae، Zelkovo-Parrotietea، Fagetea orientalis طبقهبندي کرد و جوامع پست هيرکاني در ردهي Alnetea hyrcanicae طبقهبندي شدند. اين طبقهبندي توسط اسداللهي [44]، اسداللهي و همکاران [45] و حمز? و همکاران [8] تغيير يافته و تمامي گروههاي سينتاکسونوميکي تا کنون در ردهي Querco-Fagetea طبقهبندي شدهاند. از ردهي فوق، دو راسته در ناحيهي هيرکاني شناسايي شده است: Alnetalia subcordata [30] و Rhodendro-Fagetalia orientalis [156] با زيرراستهي Ilico-Fagenetalia orientalis [44]. از زيرراستهي اخير که گونههاي شاخص زيادي در مطالعهي حاضر مشاهده شده است (جدول 3-5 در بخش نتايج)، دو اتحاديهي Parrotia-Carpinion [30] و Rubo-Fagion orientalis [44] معرفي شده است. Parrotio-Carpinion ابتدا به وسيلهي جزيرهاي [39] گزارش شد و پس از آن توسط جزيرهاي [30] در Zelkovo-Parrotietalia طبقهبندي شد. اين راسته به وسيلهي اسداللهي [44] پذيرفته نشد. با اين وجود، او زيرراستهي جديدي، Ilico-Fagenetalia orientalis [44]، از Rhododendro-Fagetalia orientalis، براي اين اتحاديه توصيف کرد. اتحاديهي Alnion subcordatae [30] نيز در راستهي Alnetalia subcordatae قرار گرفته است. طبق بررسيهاي دقيق روي گونههاي شاخص حاصل در اين تحقيق، ترکيب فلوريستيک هر چهار واحد پوششي با گونههاي شاخص اتحاديهي بزرگ Parrotio-Carpinion اتصال عميقي را نشان ميدهد. از طرفي وجود گونههاي شاخص اتحاديهي Alnion subcordatae (مانند Alnus subcordata، Pterocarya fraxinifolia، Alnus glutinosa، Diospyrus lotus، Carex strigosa و Acer velutinum) در دو واحد پوششي Populus caspica-Alnus subcordata و Fraxinus excelsior subsp. coriariifolia-Cardamine tenera نشان دهندهي نزديکي اين دو گروه با اتحاديهي مزبور است. در هر صورت تصميمگيري نهايي براي جايگاه سين تاکسونوميکي اين جوامع بدون بررسيهاي جامعتر در تمامي بخشهاي هيرکاني امکانپذير نميباشد.

(4-6) پيشنهادات
جنگلها از مهمترين و در عين حال حساسترين و پرمخاطرهترين اکوسيستمهاي طبيعي در جهان ميباشند. جنگلهاي شمال ايران كهنترين و منحصربهفردترين جنگلهاي جهان در نظر گرفته ميشوند كه بايد به عنوان ميراث گرانبهاي بشري حفاظت شوند. جنگلهاي هيرکاني (خزري) شمال ايران از باقيماندههاي دوران سوم زمين شناسي بوده و واجد بسياري از عناصر درختي و درختچهاي مهم، جوامع جنگلي کمياب و مناظر طبيعي بينظير ميباشند.
به علت وجود گونههاي نادر، حفاظت از فلور و پوشش گياهي اين جنگلها از اهميت بالايي برخوردار است. برخي راهکارهاي عمده براي حفظ فلور اين مناطق عبارتند از:
1) نظارت بر روي گونههايي که در معرض خطر نابودي قرار دارند و حفاظت جديتر از آنها و گسترش اقداماتي در جهت تکثير اين گونههاي گياهي
2) کنترل اثرات انساني از طريق آموزش عمومي و ارائهي قوانين جدي براي حراست از طبيعت و برخورد جدي با متخلفان (شکل 4-2 و 4-3)
3) در نظر گرفتن مناطقي براي کشاورزان به منظور چراي دامها و جلوگيري از ورود دام به عرصهي جنگل (شکل 4-4)
4) مطالعه روي تکثير مصنوعي گونههاي در معرض خطر و افزايش ذخيرهگاهها در عرصهي جنگل

شکل (4-2) آتش زدن درختان در جنگل نور – عکس از س. زارعزاده

شکل (4-3) قطع درختان در جنگل نور- عکس از س. زارعزاده

شکل (4-4) چراي دام در عرصهي جنگل نور- عکس از س. زارعزاده

پيوستها
عکس برخي از گياهان موجود در مناطق مورد مطالعه (عکسها از س. زارعزاده):

Gleditsia caspica Desf.
Epilobium hirsutum L.
Anagallis arvensis L.

Mespilus germanica L.
Ajuga reptans L.
Scutellaria tournefortii Benth.

Ruscus hyrcanus Woronow

Viola alba Besser

Lamium album L. subsp. album

Lythrum salicaria L.

Batrachium trichophyllum (Chaix) Bosch

Willemetia tuberosa Fisch. & C.A.Mey. ex DC.

Trifolium campestre Schreb.
Fessia gorganica (Speta) Speta

Iris pseudacorus L.

Sambucus ebulus L.

Rubus sanctus Schreb.

Viola odorata L.

Rubus persicus Boiss.

Cichorium intybus L.

Geranium robertianum L.
Campanula rapunculoides L.

Solanum dulcamara L.

Matteuccia struthiopteris (L.) Tod.

Geum urbanum L.

Solanum kieseritzkii C.A.Mey.

Pimpinella affinis Ledeb.

Sida rhombifolia L.

Solanum sisymbriifolium Lam.
Cynoglossum officinale L.

Geranium columbinum L.

Stellaria media (L.) Vill.

Acalypha australis L.

Sparganium erectum L.

Ophioglossum vulgatum L.

Potentilla reptans L.

Hedera pastuchovii Woronow
Mercurialis perennis L.

منابع و مراجع
فريدي عباسآباد، م.، بررسي فلوريستيک خزههاي جنگل خيرودکنار- مازندران، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، 1385.
Naqinezhad, A. R.; Zarezadeh, S. A contribution to flora, life form and chorology of plants in Noor and Sisangan lowland forests, Taxonomy and Biosystematics, 2012, accepted.
مرادي، ح.، بررسي تغييرات فلوريستيکي در طول شيب ارتفاعي در منطقه جنگلي خيرود (1000-50 متر)، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، 1389.
Frey, W.; Probst, W. Asynopsis of the vegetation of Iran. In: Contributions to the vegetation of Southwest Asia. (ed. Kürschner, H.), Dr. Ludwig Reichert, Wiesbaden, 1986, 1-43.
اکبري نيا، مسلم و زارع، حبيب و حسيني، سيدمحسن و اجتهادي، حميد، بررسي فلور، ساختار رويشي و کورولوژي عناصر گياهي اجتماعات توس درسنگده ساري، پژوهش و سازندگي، 1383، 64، 84-96.
Zohary, M. Geobotanical foundations of the Middle East, Fischer Verlag, Stuttgart, Amsterdam, 1973.
Naqinezhad, A.; Hamzeh’ee, B.; Attar, F. Vegetation-environment relationship in the Black Alder forests of Caspian lowlands, N. Iran, Flora, 2008, 203, 567-577.
Hamzeh’ee, B.; Naqinezhad, A.; Attar, F.; Ghahreman, A.; Assadi, M.; Prieditis, N. Phytosociological survey of remnant Alnus glutinosa ssp. barbata communities in the lowland Caspian forests of northern Iran, Pytocoenologia, 2008, 38, 117-132.
Siadati, S.; Moradi, H.; Attar, F.; Etemad, V.; Hamzeh’ee, B.; Naqinezhad, A. Botanical diversity of Hyrcanian forests; a case study of a transect in the Kheyrud protected lowland mountain forests in northern Iran, Phytotaxa, 2010, 7, 1-18.
Ghahreman, A.; Naqinezhad, A.; Hamzeh’ee, B.; Attar, F.; Assadi, M. The flora of threatened black

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید